Genel bakışÜçüncü halife. Genişleme ve artan siyasi çatışmalarla geçen yönetimi sırasında farklı bölgeler için Kur’an nüshaları hazırlattı.KategoriSahâbîDönemyak. 576 – 656 MS
Ailesi ve hicretOsman, Kureyş’in Ümeyye kolundan bir tüccardı ve ilk Müslümanlardandı. Mekke’de Müslümanlar baskı görürken Rukıyye bint Muhammed ﷺ ile Habeşistan’a hicret etti; daha sonra Medine’ye yerleştiler. Bedir Savaşı sırasında Rukıyye hasta olduğu için Osman onun bakımını üstlenerek Medine’de kaldı. Rukıyye’nin vefatından sonra kız kardeşi Ümmü Külsûm bint Muhammed ﷺ ile evlendi. Bu iki ardışık evlilik, genellikle “iki nur sahibi” olarak açıklanan Zünnûreyn unvanının sebebidir.Kaynaklar:Osman bin Affân · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Sahîh-i Buhârî · Hadis 3698 ↗
Yardımları ve ihtiyaçlarSahîh-i Buhârî · Hadis 2778 ↗, Osman’ın insanlara iki katkısını hatırlattığını anlatır: Rûme kuyusu ve zorlu Tebük seferinin ordusuna sağladığı donanım. Orada bulunanlar anlattıklarını doğruladı. Bu örnekler cömertliğini somutlaştırır: Su günlük bir ihtiyaçtı; uzun bir sefer ise pahalı malzemeler gerektiriyordu. Cömertliğiyle anılması, yalnızca zenginliğine değil, hatırlanan belirli yardımlarına dayanır.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 2778 ↗
Hudeybiye’de elçiHudeybiye Antlaşması öncesinde Muhammed ﷺ, Osman’ı görüşmeler yapmak üzere Mekke’ye gönderdi. Sahîh-i Buhârî · Hadis 3698 ↗, sahabiler ağacın altında biat ederken neden orada olmadığını açıklar: Muhammed ﷺ, biatta onu temsil etti. Aynı rivayet Bedir’de bulunmayışını da Rukıyye’nin hastalığıyla açıklar. Bu anlatılarda bir olayda bulunmamak, sorumluluklarını terk etmek anlamına gelmiyordu.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 3698 ↗
Kur’an nüshalarıSahîh-i Buhârî · Hadis 4987 ↗, Muhammed’in ﷺ sahâbîsi Huzeyfe b. Yemân’ın farklı bölgelerden Müslümanların Kur’an kıraatinde anlaşmazlığa düştüğü konusunda Halife Osman’ı uyarmasını anlatır. Osman, önceki derlemenin sayfalarını saklayan Hafsa’dan bunları ödünç ister ve Zeyd bin Sâbit’in de bulunduğu bir heyeti nüshalar hazırlamakla görevlendirir. Nüshalar farklı bölgelere gönderilir, sayfalar ise Hafsa’ya geri verilir. Bu, daha önce toplanmış metne dayanan ortak bir çoğaltma çalışmasıydı; Ebû Bekir dönemindeki ilk toplama çalışmasından farklıydı. Rivayet, farklılıkları gidermeye yönelik bu çalışmanın parçası olarak diğer yazılı Kur’an malzemelerinin yakılmasını da emrettiğini belirtir.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 4987 ↗
Genişleyen devletÖmer’in belirlediği kurulun seçimiyle Osman, 644’te üçüncü halife oldu. Onun döneminde İran ve Kuzey Afrika’daki seferler sürdü; Müslüman donanmaları Akdeniz’de faaliyet göstermeye başladı. Genişleme yeni kaynaklar getirdi, fakat valiler, topraklar ve kamu malları konusunda anlaşmazlıklar da doğurdu. Akrabalarının önemli görevlere atanması eleştiri sebeplerinden biri oldu. Akademik kaynaklar, tek bir basit tartışma yerine birden fazla nedeni olan siyasi bir kriz anlatır.Kaynaklar:Osman bin Affân · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Kuşatma ve vefatıMuhalif gruplar Medine’ye geldi ve Osman’ın evi kuşatıldı. Osman, 656’da burada öldürüldü. Kaynaklar; görüşmelerin bazı aşamaları, belirli eylemlerden kimin sorumlu olduğu ve krizle bağlantılı mektuplar konusunda farklı bilgiler verir. Adı geçen kişilere yöneltilen suçlamalar değerlendirilirken bu farklar önemlidir. Vefatından sonra İlk Fitne diye bilinen erken dönem iç savaşı başladı. Ali halife olurken farklı gruplar yönetim ve Osman için adalet konusunda karşı karşıya geldi.Kaynaklar:Osman bin Affân · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
KaynaklarBu kısa yaşam öyküsünü aşağıdaki kaynaklara dayanarak yazdık. Belirsiz tarihleri ve kaynakların farklı anlattığı olayları açıklıyoruz. Bu profil İngilizceden çevrilmiştir; ayrıntılı inceleme için belirtilen kaynaklara bakınız.Osman bin Affân · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Osman’ın hayatı, ailesi ve hilafetiSahîh-i Buhârî · Hadis 3698 ↗Rukıyye’nin hastalığı ve Osman’ın elçilik göreviSahîh-i Buhârî · Hadis 2778 ↗Osman Rûme kuyusunu ve Tebük’e yardımını hatırlatıyorSahîh-i Buhârî · Hadis 4987 ↗Osman Hafsa’nın sayfalarından nüshalar hazırlatıyor