Genel bakışİkinci halife. İslâm takviminde yılların hicretten başlayarak sayılması onun döneminde başladı.KategoriSahâbîDönemyak. 584 – 644 MS
Muhalefetten inancaÖmer, Mekke’deki Kureyş’in Adî kolundandı. Doğum yılı yaklaşık olarak bilinir. Başlangıçta Muhammed’in ﷺ çağrısına karşı çıktı, sonra Müslüman oldu. Müslüman oluşunu anlatan rivayetler farklıdır: Kız kardeşinin evine yaptığı meşhur ziyaret tek anlatı değildir. Açık olan, karşı çıkan biri iken sahabi hâline gelmesi ve ardından Medine’ye hicret etmesidir. Hak ile bâtılı ayıran kişi anlamındaki Fârûk unvanıyla da anılır. Bu unvanı ilk kimin verdiği konusunda rivayetler farklıdır.Kaynaklar:Ömer bin Hattâb · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Aile ve öğrenmeHafsa bint Ömer ile Abdullah bin Ömer, Zeyneb bint Maz‘ûn’dan olan çocuklarıydı. Hafsa, Muhammed’in ﷺ eşi oldu; Abdullah ise dinî bilgileri sonraki nesillere aktaran önemli bir sahabi olarak tanındı. Böylece Ömer’in ailesi hem Peygamber’in ev halkıyla hem de onun öğrettiklerini aktaran kişilerle bağlantılıydı.Sahîh-i Buhârî · Hadis 89 ↗’da Ömer, ensardan bir komşusuyla Muhammed’i ﷺ sırayla ziyaret ettiklerini anlatır. Biri bir gün, diğeri ertesi gün gider; sonra öğrendiklerini birbirlerine aktarırdı. Bu düzen, başka sorumlulukları yerine getirirken dinî bilgileri öğrenmeye devam etmenin pratik bir yolunu gösterir.Kaynaklar:Ömer bin Hattâb · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Sahîh-i Buhârî · Hadis 89 ↗
Kur’an’ın korunmasıSahîh-i Buhârî · Hadis 4986 ↗, Yemâme’de Kur’an’ı bilen birçok kişinin hayatını kaybetmesinin ardından Ömer’in Ebû Bekir’e Kur’an’ı toplamasını önerdiğini anlatır. Toplama işini Zeyd bin Sâbit yürüttü. Aynı rivayete göre yazılı sayfalar Ebû Bekir’den Ömer’e, ardından Hafsa’ya geçti. Ömer’in rolü metnin korunması için girişimde bulunmaktı; rivayet onu Kur’an’ı yazan kişi olarak tanımlamaz.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 4986 ↗
Hükümet ve kurumlarEbû Bekir’in kendisini halefi olarak belirlemesinin ardından Ömer 634 yılında halife oldu. Müslüman orduları daha önce Bizans ve Sâsânî imparatorluklarının yönettiği topraklara doğru genişledi; farklı dinî ve siyasî geleneklere sahip topluluklar Müslüman yönetimi altına girdi. Bu toprakları yönetmek askerî zaferlerden fazlasını gerektiriyordu: valiliklerin, vergilendirmenin, toprak düzenlemelerinin ve ödemelerin örgütlenmesi gerekiyordu. Divan adı verilen kayıtlar tahsisatların yönetilmesine yardımcı oldu. Ömer’in yönetimi sırasında 622 yılındaki hicret, İslâmî takvim yıllarının başlangıcı olarak kabul edildi; takvim hicretin gerçekleştiği sırada oluşturulmadı.Kaynaklar:Ömer bin Hattâb · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Veba sırasında bir kararSahîh-i Buhârî · Hadis 5730 ↗, Ömer’in Suriye’ye doğru giderken bölgedeki veba salgınını Serğ’de öğrendiğini anlatır. Yola devam edip etmemek konusunda sahâbîlerle istişare etti; görüşler farklıydı. Ömer geri dönmeye karar verdi. Ardından Abdurrahman b. Avf, Muhammed’in ﷺ veba görülen bir yere girilmemesi ve salgının bulunduğu yerden kaçmak amacıyla çıkılmaması yönündeki talimatını aktardı. Rivayet, kararı açıklanmayan bir yön değişikliği olarak sunmak yerine istişareyi, tedbiri ve dinî öğretiyi bir araya getirir.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 5730 ↗Sahîh-i Buhârî · Hadis 5729 ↗
Halefinin belirlenmesi ve hatırasıÖmer, 644’te Medine’de namaz kıldırırken bıçaklandı ve yaraları nedeniyle vefat etti. Sahîh-i Buhârî · Hadis 3700 ↗, borçlarının ödenmesine verdiği önemi, Muhammed ﷺ ile Ebû Bekir’in yanına defnedilmek için Âişe’den izin istemesini ve yeni halifeyi seçecek altı kişilik kurulu anlatır. Oğlu Abdullah bin Ömer görüşmelere katılabiliyor, fakat aday olamıyordu. Sahîh-i Müslim · Hadis 2348 ↗, vefat yaşını altmış üç olarak bildirir; rivayet edilen bu yaş, yaklaşık doğum yılından hesaplanan yaşla aynı şey değildir.Kaynaklar:Ömer bin Hattâb · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Sahîh-i Buhârî · Hadis 3700 ↗Sahîh-i Müslim · Hadis 2348 ↗
KaynaklarBu kısa yaşam öyküsünü aşağıdaki kaynaklara dayanarak yazdık. Belirsiz tarihleri ve kaynakların farklı anlattığı olayları açıklıyoruz. Bu profil İngilizceden çevrilmiştir; ayrıntılı inceleme için belirtilen kaynaklara bakınız.Ömer bin Hattâb · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Ömer’in hayatı, ailesi ve hilafetiSahîh-i Müslim · Hadis 2348 ↗Muhammed ﷺ, Ebû Bekir ve Ömer için rivayet edilen vefat yaşlarıSahîh-i Buhârî · Hadis 89 ↗Ömer ile komşusu sırayla öğreniyorSahîh-i Buhârî · Hadis 4986 ↗Ömer toplamayı öneriyor; sayfalar sonra Hafsa’ya geçiyorSahîh-i Buhârî · Hadis 5730 ↗Ömer veba sırasında yolculukla ilgili öğüdü öğreniyorSahîh-i Buhârî · Hadis 3700 ↗Ömer’in son istekleri ve halife seçecek kurulSahîh-i Buhârî · Hadis 5729 ↗İbn Abbas’ın Sahîh-i Buhârî 5729’daki rivayeti, Ömer’in Serğ’deki istişaresini ve geri dönme kararını anlatır.