Genel bakışDinî deliller ve fıkhî akıl yürütme üzerine eserleriyle Şâfiî mezhebinin şekillenmesine katkıda bulunan bir fakih.KategoriÂlimDönemyak. 767 – 820 MS
Az parayla öğrenmekİmam Şâfiî 767’de Gazze’de doğdu; babasının vefatından sonra Mekke’de büyüdü. Biyografik anlatılar, annesinin yoksulluğa rağmen eğitimini desteklediğini bildirir. Yazmak için atılmış kâğıtları ve bulabildiği başka malzemeleri kullandı. İlk yılları, zengin ve meşhur bir hoca olarak başlamanın değil, sınırlı imkânlarla öğrenmenin hikâyesidir.Kaynaklar:Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Dil ve Medine’deki hocasıHukuk bilgisiyle tanınmadan önce Arap dili ve şiiriyle yakından ilgilendi; Hüzeyl kabilesi arasında zaman geçirdi. Daha sonra Medine’de Mâlik bin Enes’ten ders aldı ve el-Muvatta üzerinden onun öğretisini öğrendi. Dile dikkat etmek sonraki çalışmalarında da önemliydi: Bir metni anlamak yalnızca sözlerini ezberlemeyi değil, dikkatle okumayı gerektiriyordu.Kaynaklar:Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Siyasi bir suçlama ve yeni bir tanışmaYemen’de görev yaptıktan sonra fakih Şâfiî, bir ayaklanmayla ilişkili olmakla suçlandı ve yaklaşık 800’de Abbâsî Halifesi Hârûnürreşîd’in huzuruna götürüldü. Biyografik anlatılar serbest bırakıldığını bildirir. Bu dönemde Irak’ın hukuk birikiminin önemli temsilcisi Muhammed eş-Şeybânî’den ders aldı. Böylece tehlikeli bir dönüm noktası, onu farklı bir ilim geleneğiyle de tanıştırdı.Kaynaklar:Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Bir hükmün gerekçesini açıklamakEr-Risâle yalnızca dinî kuralları sıralamaz. Sözlerin nasıl anlaşılacağını, görünüşte çelişen rivayetlerin birlikte nasıl değerlendirileceğini ve kıyasın ne zaman uygun olduğunu ele alır. Kıyas, yeni bir meseleyi bilinen bir durumla karşılaştırmaktır. İbadet ve ticaret gibi alanlardan örneklerle, yalnızca hocanın ününe dayanmak yerine delile dayalı açıklamalar yapar.Kaynaklar:er-Risâle ↗
Mısır’da görüşlerini yeniden değerlendirmesiMısır’daki son yıllarında bazı hukuk görüşlerini yeniden değerlendirdi. Âlimler önceki görüşlerini kavl-i kadîm, sonraki görüşlerini kavl-i cedîd diye ayırır. Bu adlar iki farklı kişiyi veya iki ayrı dini değil, düşüncesinin dönemlerini ifade eder. Delilleri incelerken bir cevabı yeniden düşünmek, onun ilmî hayatının önemli bir parçasıdır.Kaynaklar:Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Öğrencilerin sürdürdüğü bir mezhepİmam Şâfiî 820’de Mısır’da vefat etti. Ahmed bin Hanbel ondan öğrenen âlimler arasındaydı. Yazıları ve sonraki öğrenci nesilleri Şâfiî mezhebinin şekillenmesine katkı sağladı. Dolayısıyla bu tarih, fikirlerini koruyan, açıklayan ve tartışan kişilerin de eseridir. Bugünkü önemi, dinî hükümlerin arkasındaki açık gerekçeleri aramayı da kapsar.Kaynaklar:Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗er-Risâle ↗
KaynaklarBelirtilen kaynaklara dayanan özgün özetlerdir. Kur’an’daki anlatımlar, sonraki rivayetler ve tarihî tahminler birbirinden ayrılır. Bu kısa profiller ilmî görüş ayrılıklarını kesin bir sonuca bağlamaz. Bu profil İngilizceden çevrilmiştir; ayrıntılı inceleme için belirtilen kaynaklara bakınız.Şâfiî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Dinî deliller ve fıkhî akıl yürütme üzerine eserleriyle Şâfiî mezhebinin şekillenmesine katkıda bulunan bir fakih.er-Risâle ↗Bir hükmün gerekçesini açıklamak