Genel bakışİmanı yüzünden gördüğü baskının ardından özgürlüğüne kavuşan Bilâl b. Rebâh, Muhammed ﷺ Peygamber’in müezzini olarak Medine halkını namaza çağırdı.KategoriSahâbîDönemyak. 581 – yak. 641 MS
Ailesi ve Habeş kökeniBilâl’in babası Rebâh, annesi Hamâme idi. Yaklaşık 581’de Batı Arabistan’da köle olarak doğdu. Habeşî adı, bugünkü Etiyopya ve Eritre bölgesiyle ilişkili Habeş kökenli ailesini ifade eder. Bu ad, mutlaka orada doğduğu anlamına gelmez. İlk yılları, aile kökeni, doğum yeri ve toplumdaki konumun farklı şeyler olduğunu gösterir.Kaynaklar:Bilâl-i Habeşî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
Baskı altında iman ve özgürlükBiyografik anlatılar, Bilâl’in İslâm’ı kabul ettiği için Mekke’de eziyet gördüğünü bildirir. Sıcakta, ağır bir taşın altında bile Allah’ın birliğini dile getirmesiyle hatırlanır. Ebû Bekir onun özgürlüğünü sağladı; ödeme veya takas konusunda farklı rivayetler vardır. Sahîh-i Buhârî · Hadis 3754 ↗, Ömer bin Hattâb’ın bu olayı anarken hem Ebû Bekir’i hem Bilâl’i saygıyla andığını aktarır. Bilâl yalnızca kurtarılan biri değil, kendi inancı ve hizmetiyle saygı gören bir kişiydi.Kaynaklar:Bilâl-i Habeşî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Sahîh-i Buhârî · Hadis 3754 ↗
Ezan ve kametMedine’de Bilâl müezzin oldu: İnsanları namaza çağıran kişiydi. Ezan namaz vaktini duyurur; kamet ise cemaatle namazın başlamak üzere olduğunu bildirir. Sahîh-i Buhârî · Hadis 605 ↗, Bilâl’e ezandaki sözleri tekrar etmesi ve kameti daha kısa okuması için verilen talimatı anlatır. Bu, topluluğun gün içinde bir araya gelmesine yardımcı olan düzenli ve herkesin duyduğu bir görevdi.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 605 ↗
Kâbe’nin içindeSahîh-i Buhârî · Hadis 468 ↗, Bilâl’in Muhammed ﷺ, Üsâme bin Zeyd ve Osman b. Talha ile Kâbe’ye girdiğini anlatır. Osman b. Talha anahtarın sorumlusuydu; halife Osman bin Affân ile aynı kişi değildir. Dışarı çıktıklarında Abdullah bin Ömer, Muhammed ﷺ’in içeride namaz kılıp kılmadığını Bilâl’e sordu. Bilâl, iki sütun arasında kıldığını söyledi. Burada Bilâl, namazla ilgili belirli bir ayrıntıyı aktaran bir tanıktır.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 468 ↗
Sessiz bir ibadet alışkanlığıSahîh-i Buhârî · Hadis 1149 ↗, küçük ama düzenli bir ibadet alışkanlığını anlatır. Muhammed ﷺ, Bilâl’in ayak seslerini cennette duyduğunu söyleyerek İslâm’a girdikten sonra en çok ümit bağladığı amelini sordu. Bilâl, gece veya gündüz abdest aldıktan sonra imkânı kadar namaz kıldığını anlattı. Bu, onun ibadete bağlılığı hakkında dinî bir rivayettir. Herkesin duyduğu müezzinlik görevinin yanında kişisel bir alışkanlığını da tanıtır.Kaynaklar:Sahîh-i Buhârî · Hadis 1149 ↗
Son yılları ve bilgimizin sınırlarıBilâl daha sonra Suriye’de yaşadı. Vefatı yaklaşık 641’e tarihlenir; kesin yıl ve Şam’da mı yoksa yakınındaki başka bir yerde mi vefat ettiği konusunda farklı anlatılar vardır. Doğum ve vefat tarihleri tahmin olduğundan karttaki yaşı da yaklaşık değerdir. Daha sonraki ezanları hakkında farklı rivayetler bulunur; bunların hepsi tek bir kesin olaymış gibi birleştirilmemelidir.Kaynaklar:Bilâl-i Habeşî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗
KaynaklarBu kısa yaşam öyküsünü aşağıdaki kaynaklara dayanarak yazdık. Belirsiz tarihleri ve kaynakların farklı anlattığı olayları açıklıyoruz. Bu profil İngilizceden çevrilmiştir; ayrıntılı inceleme için belirtilen kaynaklara bakınız.Bilâl-i Habeşî · TDV İslâm Ansiklopedisi ↗Bilâl’in ailesi, özgürlüğü, ezanları ve belirsiz tarihleriSahîh-i Buhârî · Hadis 3754 ↗Ömer’in Bilâl’i özgür bırakan Ebû Bekir’i anmasıSahîh-i Buhârî · Hadis 605 ↗Bilâl’e ezan ve kamet için verilen talimatSahîh-i Buhârî · Hadis 468 ↗Bilâl’in Kâbe içindeki namaza tanıklığıSahîh-i Buhârî · Hadis 1149 ↗Bilâl’in abdest sonrası namazı ve cennet müjdesi