Akılda kalan bir fikri
Tehâfütü’l-felâsife adlı eserinde filozofların bazı iddialarına karşı çıktı. Dikkatli düşünürken de insan bilgisinin sınırlarını gözetmek gerektiğini savundu.
Felsefeye cevabı seçiciydi. Tehâfüt yirmi görüşü inceledi; bazı sonuçları reddederken kelâm ve fıkıhta yararlı olan muhakeme araçlarını korudu. Bu birliktelik etkisini açıklar: filozofların eleştirisi, düzenli düşünmeyi bırakmayı gerektirmiyordu. Onu her felsefi yöntemin karşıtı olarak okumak, kendi delillerinin incelediği düşünsel kaynaklardan nasıl yararlandığını gözden kaçırır.
Hayatında bir değişim
Gazzâlî, 1095’te Bağdat’taki öğretim görevinden ayrıldı; yıllarını seyahat ve mânevî hayatla geçirdi. Yazmayı ve öğretmeyi sürdürdü; Müslüman toplumundan bütünüyle uzaklaşmadı. 1106’da Nîşâbur’da resmî öğretim görevine döndü.
Ayrılışı, güçlü kurumlar içinde yükselişini izledi. Nîşâbur’da Cüveynî’den öğrendikten sonra 1091’de Nizâmülmülk tarafından Bağdat Nizâmiye’sine atandı. Manevi muhasebesi, siyasi hâmilere bağımlılığın ahlaki bedelini sorguladı. Daha sonra Tûs’ta özel bir okul ve sûfî hangâhı kurdu; böylece dönüm noktası ilmî çalışmasını sona erdirmek yerine öğretiminin ortamını ve amacını değiştirdi.