Okuma ve anlama
Kur’an kıraati ve anlamı konusunda saygın bir otorite oldu. Bilgisi, vahyin indiği toplulukta bizzat yer almasına dayanıyordu.
Sahih al-Bukhari · Hadis 5050 ↗, kıraatinin dikkat çekici bir örneğini verir: Hz. Muhammed ﷺ ondan okumasını ister; İbn Mes‘ûd, vahyi alan kişiye neden kendisinin okuyacağını sorar. Nisâ sûresini okumaya başlar. Hz. Muhammed’in ﷺ kavmi üzerine şahit getirileceğini anlatan âyette (4:41) Peygamber durmasını ister; İbn Mes‘ûd onun gözlerinin yaşla dolduğunu görür. Rivayet, güvenilen uzmanlığı dikkatle dinlemenin duygusal gücüyle birleştirir.
Rivayetler, İbn Mes‘ûd’un Halife Osman’ın özel Kur’an nüshalarına ilişkin uygulamasıyla ve kâtip Zeyd b. Sâbit’i çoğaltma heyetine seçmesiyle anlaşmazlığını aktarır. Bu gerilimler metnin standartlaştırılması ve kişisel otorite tarihine aittir. İbn Mes‘ûd’un kendi mushafı hakkındaki anlatılar; sıralama, okuyuşlar ve açıklayıcı malzeme içerir, tek tek rivayetlerin değerlendirilmesi gerekir. Tartışma, öğretisinin topluluğun rivayetiyle her ayrıntıda aynı olduğu veya ondan bütünüyle ayrı bulunduğu iddiasına indirgenmeden kendi bağlamında tutulmalıdır.
Kûfe'de ders vermek
Ömer döneminde Kûfe’de ders vererek ilim hayatının gelişmesine katkıda bulundu. Sonraki Iraklı fakihler ve râviler, öğrencilerinin aktardığı bilgilerden yararlandı.
Kûfe’deki öğretisi, Alkame b. Kays, Mesrûk ve Esved b. Yezîd gibi adı bilinen öğrenciler üzerinden izlenebilir. Alkame, İbrâhim en-Nehaî ve Hammâd b. Ebû Süleyman’dan geçen çizgi, daha sonra Ebû Hanîfe’nin yetişmesini etkiledi. Dolayısıyla İbn Mes‘ûd, Ebû Hanîfe’nin doğrudan hocası değildi; etkisi birbirini izleyen nesillerden geçti. Bu, mirasına kıraati, tefsiri ve Irak’ta gelişen uygulamaya ilişkin fıkhî düşünceyi birleştiren somut bir ilim yolu verir.